Przedszkole Publiczne nr 6 Wlocławek


Idź do treści

Ćwiczenia usprawniające mowę dziecka

Strefa Rodzica > Publikacje > Rady Pani logopedy

Ćwiczenia usprawniające rozwój mowy dziecka


Mowa ludzka jest bardzo ważną umiejętnością. Żyjemy w społeczeństwie i jesteśmy od niego bardzo zależni. Musimy się z otoczeniem porozumieć, by w sposób właściwy i produktywny grać swoje role społeczne”.
1 Podczas codziennej komunikacji z innymi ludźmi napotykamy często jednak na wiele barier, które powstrzymują lub nawet blokują skuteczność wzajemnego komunikowania się. My dorośli nie zdajemy sobie sprawy iż we wczesnym dzieciństwie uczyliśmy się mówić

z wielkim trudem i że często u niektórych z nas ta nauka trwała długo.
2 Nieprawidłowości w przebiegu procesu kształtowania się i rozwoju mowy mają znaczący wpływ na całokształt rozwoju. Mowa jest narzędziem myślenia dziecka i podstawą kształtowania się jego pojęć, sądów i rozumowania.


ĆWICZENIA NARZĄDÓW ARTYKULACYJNYCH

Przykłady ćwiczeń języka :
1. Wysuwanie języka do paluszka .
2. Kierowanie języka w kąciki ust : w prawo i w lewo - przy szeroko otwartych ustach .
3. Unoszenie języka na górną wargę - język wąski i szeroki (usta szeroko otwarte).
4. Unoszenie języka za górne zęby i cofanie go do podniebienia miękkiego .
5. Dotykanie czubkiem języka wszystkich górnych i dolnych zębów .
6. Oblizywanie warg językiem ruchem okrężnym - usta szeroko otwarte .
7. Oblizywanie zębów ruchem okrężnym - usta szeroko otwarte .
8. Mlaskanie czubkiem języka .
Zaleca się prowadzić ćwiczenia języka tak długo , dopóki ćwiczący nie będzie umiał
położyć języka ściśle tam , gdzie chce , z dostateczną szybkością i dokładnością .

Przykłady ćwiczeń warg :
1. Szerokie otwieranie i zamykanie ust .
2. Wysuwanie warg do przodu - jak przy samogłosce U .
3. Rozszerzanie warg - jak przy samogłosce E .
4. Wysuwanie i rozszerzanie warg - ruchy naprzemienne .
5. Złączenie warg ( płasko ) i rozciąganie warg poprzez cofanie kącików ust - jak przy samogłosce I
6. Zamknąć usta i przesuwać je w lewo i w prawo
7. Układanie dolnej wargi na górną i górnej na dolną .
8. Zasłanianie dolną wargą dolnych zębów a górną górnych zębów .
9. Dmuchanie przez złączone wargi , lekko wysunięte do przodu .
10. Wprawianie ust w drgania - parskanie .
11. Wymawianie samogłosek : A E U I O Y .

Ćwiczenia języka i warg dzieci wykonują przed lustrem.

Ważnym elementem w stymulacji rozwoju mowy są ćwiczenia oddechowe. Mówienie jest przecież nierozłączne z oddychaniem. Nieprawidłowy oddech powoduje to, iż dzieci często mówią na wdechu, bądź bezdechu, często brakuje im powietrza do tego, aby
dokończyć artykulację jakiegoś wyrazu, sylaby, czy głoski.
Celem ćwiczeń oddechowych jest wypracowanie i usprawnienie właściwego toru oddychania, zwiększenie pojemności płuc, wydłużenie fazy wydechowej oraz nauka ekonomicznego zużycia powietrza podczas mowy. Stosujemy między innymi :
• dmuchanie na piłeczki pingpongowe, watki, piórka, papierowe motylki, rybki, wiatraczki, drobne przedmioty zawieszone na nitkach, małe przedmioty pływające po powierzchni wody – wdech nosem, wydech ustami, może być odwrotnie – różnicujemy ustny i nosowy tor oddychania,
• zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej lub chropowatej powierzchni,
• puszczanie baniek mydlanych, dmuchanie przez rurkę do wody i robienie bąbelków,
• wąchanie kwiatów, buteleczek po perfumach, olejkach do ciasta i innych pachnących
przedmiotów – wdech i wydech nosem,
• dmuchanie nosem na drobne przedmioty – obiema dziurkami i na zmianę prawą i lewą dziurką,
• dmuchanie w gwizdki, trąbki i inne przedmioty wydające dźwięki,
• wydmuchiwanie z miseczek skrawków papieru – ustami, nosem i przez rurkę.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego :

Często, aby uzyskać prawidłową artykulację, niezbędne jest ćwiczenie słuchu fonematycznego. Słuch fonematyczny to zdolność precyzyjnego słyszenia i różnicowania dźwięków mowy. Dziecko musi wyodrębnić z potoku mowy wyrazy, w wyrazach - sylaby w sylabach - głoski, a także uchwycić kolejność głosek w wyrazie. Musi też odróżnić poszczególne głoski, a zwłaszcza głoski dźwięczne, od ich bezdźwięcznych odpowiedników .
Rozwój analizatora słuchowego postępuje szybciej niż rozwój aparatu artykulacyjnego. Kiedy dziecko zaczyna mówić , jego analizator słuchowy jest już w zasadzie gotowy do różnicowania prawie wszystkich dźwięków. Brak sprawności artykulacyjnej utrudnia
dokładne powtórzenie danego dźwięku. Dziecko zastępuje go tym , który jest łatwiejszy artykulacyjnie. Przestaje szukać innej artykulacji, bo ta, którą się posługuje - jest według niego zbliżona do usłyszanej .
Naturalny trening słuchu fonematycznego rozpoczyna się bardzo wcześnie [reakcja na głos matki ]. Dziecko po głosie poznaje, kto do niego mówi, i jak mówi : łagodnie, opryskliwie.
Zdolność różnicowania dźwięków mowy artykulacyjnej pojawia się u dziecka w drugim roku życia . Dotyczy to nawet głosek, których dziecko jeszcze nie wymawia.

Dla trzylatków proponuje się porównywanie różnych głosów ( np. zwierząt, pojazdów ).
Dziecko, od najmłodszych lat rozpoznaje i porównuje głosy zwierząt czy pojazdów, a także odruchowo naśladuje szczekanie psa, miauczenie kota itp.
Dla czterolatków - kontynuowanie ćwiczeń zapoczątkowanych wcześniej .
Dla pięciolatków - naśladowanie słyszanych głosów ( wyodrębnianie głoski w wyrazie, zwłaszcza w nagłosie ).
Dla sześciolatków - rozwijanie słuchu poprzez dostrzeganie, rozpoznawanie i różnicowanie dźwięków z otoczenia ( np. barwy głosu, instrumentu ) ; wyróżnianie, rozpoznawanie i poznawanie głosek.

Przykłady ćwiczeń dla dzieci - 3 i 4 –letnich :

- co słyszę ? - Dzieci siedzą z zamkniętymi oczami i chwytają głosy dochodzące z sąsiedztwa ( ulicy )
- uderzanie pałeczką w szkło, drewno itd. - rozpoznawanie wytwarzanych dźwięków ( najpierw z pomocą wzroku, potem tylko słuchowo )
- jaki przedmiot wydal ten dźwięk ? - toczenie piłki, kasztana itp.
- rozpoznawanie różnych przedmiotów w zamkniętym pudełku przez potrząsanie pudełkiem ( groch , cukier )
- rozpoznawanie szmeru i źródła dźwięku - uderzanie klockami o siebie, łyżeczkami, klaskanie, darcie papieru, lanie wody itp.
- rozpoznawanie głosu, miejsca, kierunku, odległości, ilości dźwięków (dużo – mało), głośności (głośno – cicho)
- szukanie ukrytego zegarka, radia, dzwoniącego budzika itp.
- różnicowanie i naśladowanie głosów zwierząt
- rozpoznawanie osób po głosie
- rozpoznawanie poszczególnych dzieci po głosie - dziecko zmienia głos i naśladuje, np. głos kury , bociana, żaby itd. Dzieci odgadują, kto wydaje glos i czyj głos naśladuje.
W ramach ćwiczeń słuchowych stosuje się również rozpoznawanie melodii nuconej przez nauczycielkę, rozpoznawanie rytmu, liczby uderzeń, czasu trwania, tempa : klaskanie w rytm.
Ćwiczenia dla dzieci starszych są powiązane z mową, obejmują wyodrębnianie wyrazów w zdaniu, sylab w wyrazach, głosek. Są przygotowaniem do nauki czytania i pisania. Powinniśmy dobierać wyrazy o prostej budowie fonetycznej ( bez upodobnień np. jabłko – japko; zaniku dźwięczności np. sad – sat ). Nie analizujemy wyrazów, w których występują głoski miękkie lub zmiękczone, ani takich,
w których występują dwuznaki, dyftongi (np. autobus ) lub samogłoski nosowe.

Przykłady ćwiczeń słuchowych dla dzieci 5 – 6 letnich :

- wyróżnianie wyrazów w zdaniu np. ile wyrazów tyle ustawiamy klocków, tyle razy klaszczemy itp.
- wydzielanie sylab w wyrazach
- wyodrębnianie samogłoski w nagłosie wyrazu
- wyodrębnianie spółgłoski nagłosowej
- wyszukiwanie przedmiotów, których nazwy rozpoczynają się na daną głoskę
- wydzielanie głosek w łatwych wyrazach ( analiza i synteza głoskowa )
- wydzielanie spółgłoski wygłosowej np. lassss. Do ćwiczeń używamy wyrazów, których głoska wygłosowa da się przedłużać i nie ulega ubezdźwięcznieniu
- wydzielanie grup spółgłoskowych o trudnej budowie, np. sta, pta, tło, bło, rty
- różnicowanie wyrazów, które różnią się tylko jedną głoską :

KOZA – KOSA, DOMEK – TOMEK, KASA – KASZA, RAK – LAK,

- różnicowanie mowy prawidłowej od nieprawidłowej : sanki – szanki, szafa – safa, kawa – tawa. Dziecko ma określić, kiedy mówimy dobrze, a kiedy źle.

O czym powinniśmy pamiętać w trakcie stymulacji rozwoju mowy:

- Staramy się motywować dziecko do mówienia; nie zmuszamy, ale zachęcajmy.
- Nawiązujmy z dzieckiem kontakt wzrokowy.
- Stosujmy prawidłowy wzorzec wymowy: odpowiednie tempo, poprawny akcent, staranna wymowa.
- Staramy się mówić proste zdania, stosujemy znane, zrozumiałe dla dziecka wyrazy.
- Nie przerywamy dziecku, niech dokończy swoją wypowiedź.
- Ćwiczenia z dzieckiem zawierają szereg zadań. Starajmy się dobierać je tak, by nie były zbyt trudne, bo zniechęcimy dziecko. Nie mogą być również zbyt łatwe, ponieważ staną się nudne.
- Czas trwania zajęć jest dostosowany do wieku dziecka.
- Ćwiczenia z dzieckiem wymagają systematyczności i wytrwałości.
- Zaczynamy od ćwiczeń najłatwiejszych, przechodząc stopniowo do coraz trudniejszych.
- Prowadźmy ćwiczenia z dzieckiem w formie zabawy.
-Wspieramy poczucie jego wartości.

Proponowana literatura dla rodziców:
G. Demel „Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola”, WSiP, Warszawa,,1994
D. Emiluta-Rozya „Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym”, CMPPP, Warszawa
T. Zaleski „Opóźniony rozwój mowy”, PZWL, Warszawa, 1992


Podmenu:


Powrót do treści | Wróć do menu głównego